Przejdź do treści

Sobota, 15.12.2018

Imieniny: Celiny, Ireneusza, Niny

dd 7 6 5 4 3 2 1 12 11 8

Ścieżka do tej strony

Jesteś tutaj: Strona główna > Gmina Morzeszczyn > Sołectwa
2011-12-09

Gąsiorki

Położenie
Sołectwo Gąsiorki położne jest w zakolu rzeki Janki na jej prawym brzegu, 2 km na północ od Barłożna. Wieś znacznie rozproszona, o urozmaiconym ukształtowaniu terenu, z oczkami wodnymi i mokradłami. To tu w okolicy zabudowań należących do Olszówki wpływa Liska do Janki. Od północy wieś graniczy z terenami wsi Olszówka i Rzeżęcin, od wschodu z wsią Majewo, od południa z terenem wsi Lipia Góra i od zachodu ze wsiami Barłożno, Kierwałd, Piła.


Historia wsi

Nazwa wsi może pochodzić od nazwiska Gąsior, ale w formie Gąsiorki jest tylko raz odnotowana w Polsce. Kazimierz Rymut podaje jednak, że nazwa wywodzi się w swej niemieckiej pisowni Güntersdorf lub Günterswalde od imienia Günter, w drugiej części Dorf – wieś, Wald – las.
Wieś istniała już w 1402 roku. W spisie dziesięcin biskupa wrocławskiego  Jana Kropidły z 1402 – 1409 r. wieś Gąsiorki, mimo że była wsią zakonną, zobowiązana była do dziesięcin na rzecz biskupstwa. W tym czasie nosiła nazwę Günterswalde, ale także Güntersdorf. W następnych latach nazwa wsi jest już zbliżona do dzisiejszego brzmienia. W XVI i XVII wieku brzmi ona Gąsiorki.
W II poł. XVI wieku Gąsiorki były wsią królewską należącą do starostwa osieckiego w powiecie nowskim. Ze względu na znaczny spadek mieszkańców wsi i opustoszałe gospodarstwa gburskie, we wsi na znacznej części areału utworzono folwark. Folwark ten był przyczyną sporu granicznego jaki odnotowano w 1605 roku. Gąsiorki graniczyły z Królówlasem, posiadłością klasztoru pelplińskiego i właśnie pomiędzy klasztorem, którego opatem był Mikołaj Kostka, a Zofią z Radziwiłłów (wdową po Achacym Czemie, staroście gniewskim) doszło do sporu. Nie znane jest jednak rozstrzygnięcie sporu, zapewne jednak korzystne dla wdowy.
W 1772 roku Gąsiorki na skutek I rozbioru Polski, jako własność królewska zostały przejęte przez króla pruskiego. Zgodnie z nowym podziałem kraju znalazły się w obwodzie regencyjnym i powiecie ziemskim Kwidzyn. W okresie panowania pruskiego wieś nosiła nazwę Gonszorken, Gonschorken, Gonsiorken, ale też Gąsiorki. Warto dodać, że w 1840 roku we wsi mieszkał Michał Winter, którego potomkowie mieszkają we wsi do dziś. W 1881 roku Gąsiorki były już wsią włościańską o 10 posiadłościach gburskich, cała wieś liczyła wówczas 321 mieszkańców.

W 1885 roku gmina wiejska Gąsiorki obejmowała Gąsiorki oraz Majewo, zajmowała obszar 550 ha. Cztery lata później gmina Gąsiorki obejmowała również Piłę oraz Olszówkę. W 1905 roku we wsi urodził się Edmund Winter, jak wykazują kroniki wielce zaangażowany w życie społeczne wsi. Była też w tym czasie we wsi karczma należąca do Kamrowskich, którzy jednak sprzedali ją i kupili gospodarstwo w Kierwałdzie. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości pozostawiono obowiązujący podczas zaboru podział administracyjny na gminy i wójtostwa. W związku z czym gmina wiejska Gąsiorki wchodziła w skład wójtostwa Morzeszczyn wraz z obszarem dworskim Borkowo, Rzeżęcin i Olszówką. Po I wojnie światowej znacznie malała ilość mieszkańców. W wyzwolonej Polsce w Gąsiorkach przystąpiono do organizacji władzy, szkolnictwa i tworzenia polskich organizacji społecznych. Jedną z nich byłą Ochotnicza Straż Pożarna. Powołanie OSP nastąpiło po dwóch pożarach jakie miały miejsce we wsi. W 1924 roku spalił się dom Jana Komorowskiego, a pół roku później dom Felchnera. Na terenie pozostałym po domu Komorowskiego po II wojnie światowej postawiono remizę strażacką i Dom Ludowy. Zapis pamiątkowy w księdze pamiątkowej założonej z okazji 50-lecia OSP podaje jako datę powstania jednostki 10 czerwca 1927 roku. W 1931 roku Gąsiorki liczyły 417 ha, w tym folwark.
Po bankructwie właściciela Ficermama, majątek ten przejął Skarb Państwa. Po wojnie w pałacu stojącym pośród drzew przy drodze z Gąsiorek do Majewa miała siedzibę Gromadzka Rada Narodowa. Zdziwienie budzi do dziś stojąca obok pałacu wieża, której przeznaczenie trudno odgadnąć. Mieszkańcy wspominając opowieści nieżyjących dziadków, opowiadają, że wieża stanowi pozostałość po pierwotnym nie istniejącym pałacu stojącym poniżej wieży, a ten stojący do dziś został postawiony po rozebraniu starego pałacu. Jest  to o tyle prawdopodobne, że w XVI wieku we wsi był folwark, którego właścicielem była Radziwiłłówna. 
W 1932 r. nastąpiła zmiana granic powiatów tczewskiego i starogardzkiego, w wyniku czego gmina Gąsiorki należąca dotychczas do starogardzkiego, znalazła się w powiecie tczewskim. Dwa lata później powiat podzielono na 10 dużych gmin, wśród nich gminę Morzeszczyn, właśnie w skład tej gminy weszły wsie Gąsiorki, Kierwałd, Lipia Góra oraz Piła.

II wojna światowa wszędzie zbierała żniwo, gestapo aresztowało wielu mieszkańców Gąsiorek, którzy zostali następnie zamordowani w Szpęgawsku. Wysiedlono prawie wszystkich właścicieli gospodarstw rolnych, osadzając w to miejsce Niemców. Bardzo niebezpieczny był ostatni okres wojny, kiedy to Gąsiorki, Kierwałd i Olsze znalazły się w ogniu walki. W tej okolicy bowiem przebiegała linia frontu, gdyż las w okolicy Borkowa zajęty był przez Niemców. Ciężkie walki toczyły się tu trzy tygodnie, zniszczono las, wróg zaminował drogi, co było przyczyną kalectwa i śmieci wielu ludzi tuż po wojnie. Gąsiorki wyzwolone zostały spod okupacji niemieckiej 21 lutego 1945 roku.

Jednak we wspomnieniach mieszkańców dniem wyzwolenia był 24 luty. Po wojnie zaczęło się odbudowywanie zniszczeń. 22 lipca 1961 roku zakończyła się budowa Domu Ludowego wraz z remizą strażacką. Niestety już w czasie budowy okazało się, że w remizie nie mieści się samochód strażacki, jednak strażacy byli zadowoleni z tego co mają. Pamiętając o pomordowanych mieszkańcach Gąsiorek i okolic, mieszkańcy postanowili postawić upamiętniający ich pomnik. Stanął on obok remizy OSP, jego uroczyste odsłonięcie miało miejsce 10 maja 1964 roku. W roku 1986 oddano do użytkowania nowo wybudowaną remizę OSP. W 2001 r. wyremontowano świetlicę.


Informacje opracowano na podstawie książki Krzysztofa Kowalkowskiego "Z dziejów wsi i parafii Barłożno oraz wsi do niej należących", Gdańsk 2003

wydruk, pdf


Portal współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.