Przejdź do treści

Sobota, 20.10.2018

Imieniny: Ireny, Kleopatry, Witalisa

dd 7 6 5 4 3 2 1 12 11 8

Ścieżka do tej strony

Jesteś tutaj: Strona główna > Gmina Morzeszczyn > Sołectwa
2011-12-09

Dzierżążno

Położenie, powierzchnia, ludność
Dzierżążno położone jest we wschodniej części Pojezierza Starogardzkiego w obrębie regionu Kociewia.Przez jego terytorium przebiega droga wojewódzka nr 234, łącząca Skórcz  (pośrednio Starogard i Pelplin) z Gniewem, a dwa kilometry od wsi - linia kolejowa z Bydgoszczy do Gdańska ze stacją PKP w Morzeszczynie. Granice sołectwa są w części naturalne. Od strony zachodniej i północnej przylegają do prawego brzegu rzeki Janki, wpadającej do rzeki Wierzycy jako jej prawy dopływ. Północno-wschodnią granicę osłaniają lasy. Z pozostałych stron granice mają charakter otwarty. Od zachodu sołectwo Dzierżążno graniczy z sołectwem Morzeszczyn, od północy z sołectwem Gętomie, od południa z sołectwem Królów Las, a od strony wschodniej z sołectwem Gogolewo w gminie Gniew. Obszar sołectwa wynoszący 793 ha zamieszkuje 367 osób. Przeważają tu użytki rolne, choć nie brak także łąk i lasów.


Historia i dziedzictwo kulturowe
Nazwa Dzierżążno wywodzi się od wyrazu dzierżęga określającego zespół roślin, rodzaj rzęsy i mchu wodnego występującego niegdyś masowo w okolicznych bagnach.. O jej nadaniu zadecydowały zapewne cechy krajobrazu wsi. Może stawy, liczne bagna polne porośnięte tatarakiem i inną roślinnością wodną, może wreszcie lasy, których dawniej było tu więcej aniżeli obecnie. Dzierżążno to nazwa topograficzna. W XV w. pojawiła się też niemieckojęzyczna nazwa wsi - Gossilsdorf. Na obszarze wsi zarejestrowano 13 stanowisk archeologicznych. Większość na północ od centrum. Skoncentrowane są one w pobliżu rzeki Janki. Na uwagę zasługuje wczesnośredniowieczna osada otwarta. Ale odkryto tu również punkty i ślady osadnictwa z wczesnej epoki żelaza (650 –p.n.e.) i późnego średniowiecza (XIII –XVI wiek). Pierwsza wzmianka o osadzie Dzierżążno pochodzi z 1241 roku, ale do lokacji na prawie chełmińskim doszło prawdopodobnie między rokiem 1290 a 1308. Areał wsi wynosił wówczas 40 łanów. Sołtys dzierżył prawdopodobnie 3 łany wolne od czynszu. Miał też zapewne udziały w dochodach z karczmy lub sam ją prowadził oraz sądził mieszkańców wsi. Chłopi z Dzierżążna płacili dość duży czynsz w wysokości 20 skojców (norma wynosiła 8 skojców), być może w związku z wcześniej istniejącą tu wolnizną z racji lokowania wsi w nowym miejscu i ,,na surowym korzeniu”. Ilość i umiejscowienie wczesnośredniowiecznych stanowisk osadniczych zdaje się to potwierdzać. Większość z nich znajdowała się wcześniej w pobliżu rzeki Janki.
Wraz z lokacją wsi zostały one przeniesione w nowe miejsce. Jednocześnie też założono kościół parafialny. Początkowo mogła to być świątynia drewniana, a dopiero później murowana. Zdaje się to potwierdzać legenda, według której tutejszy kościół, wzniesiony na wzgórzu w ziemię się zapadł, ale go wół pasący się na wzgórzu z bydłem nogami natrafił. Legenda nawiązuje prawdopodobnie do odbudowy kościoła zniszczonego po wojnie trzynastoletniej z Zakonem Krzyżackim w latach 1453-1466. Ten przekaz ludowy jest zbieżny z poglądem o prastarym rodowodzie tutejszej parafii sięgającym roku 1124 (kiedy to powiększono diecezją kujawską o Pomorze Gdańskie), 1096, a nawet roku 1001. Na daty te powołują się późniejsi wizytatorzy kościelni. A może jednak pierwotny kościół powstał na miejscu dawnego grodziska? I do tego właśnie nawiązuje legenda. Wątpliwości te mogą rozstrzygnąć jedynie badania archeologiczne. Nim doszło do lokacji wsi na prawie chełmińskim, dobra Dzierżążna należały do książąt pomorskich. W XII wieku stały się majętnością biskupa włocławskiego (kujawsko-pomorskiego) w obrębie władztwa książąt pomorskich. Od 1309 roku Dzierżążno znalazło się w obrębie państwa krzyżackiego. Wieś z dawien dawna była chłopska. Jeszcze teraz marginalnie pozostał chłopski charakter zabudowy z parterowymi, murowanymi domami, o dachach dwuspadzistych. Podstawowe zabudowania gospodarcze składają się z chlewni i stodoły. Słabo zachowały się tu tradycje kociewskie z uwagi na przemieszanie kulturowe ludności związanej z byłym PGR. Przetrwał jednak dawny układ architektoniczny Dzierżążna jako wsi wielodrożnej. We wsi znajdują się również trzy murowane kapliczki przydrożne. W ich górnej, oszklonej części ustawione są figury. Są to obiekty o wartości historycznej.
W środku wsi znajduje się kościół parafialny pod wezwaniem Św. Jakuba Starszego-Apostoła. Widoczny jest z daleka na horyzoncie, świątynia stoi bowiem na wzgórzu, wznoszącym się ponad wiejskie zabudowania. Przyjęła się opinia o XIV-wiecznym pochodzeniu murowanego kościoła w Dzierżążnie, który został doszczętnie zniszczony w czasie wojny pruskiej (trzynastoletniej). Jego odbudowa zakończyła się około 1580 r. Później przeprowadzano jeszcze remonty, najpoważniejszy w 1768 roku. Wielokrotnie przebudowywany i remontowany zmieniał swe oblicze. Wyposażenie kościoła pochodzi w zasadzie z końca XVI wieku ( ok. 1590 roku ). Było ono częściowo późnorenesansowe, częściowo późnobarokowe. Na stropie świątyni znajdują się dwa malowidła. Jedno z nich nawiązuje do legendy o powstaniu kościoła. Drugie zaś przedstawia scenę chrztu ,,Turka”, który według innego podania ma zostać ochrzczony w tym kościele. Kościół w Dzierżążnie wraz z cmentarzem i kostnicą jest wpisany do rejestru zabytków.
Cmentarz wspominają dokumenty z lat 1583 i 1584. Pogrzebano na nim m.in. Piotra Gburka, którego akt fundacyjny na rzecz kościoła z 3 VIII 1851 r. zachował się. Pochowano tu również zmarłego Jana Anhuta, który troszczył się o restaurację kościoła i wspierał uczącą się młodzież (Józef Milewski, "Groby i cmentarze na Kociewiu", Starogard Gd. 1993).

Walory krajobrazowo - przyrodnicze

Wieś położona jest na silnie pofałdowanej wysoczyźnie morenowej. Między wzniesieniami znajdują się liczne, głęboko osadzone „oczka” wodne oraz kręte koryto rzeki Janki. Sołectwo Dzierżążno jest kompleksem o znacznych walorach krajobrazowo-przyrodniczych i rekreacyjnych predysponowanych do rozwoju agroturystyki i turystyki kwalifikowanej. W granicach sołectwa, na terenach przyległych do doliny Wierzycy rozciąga się Gniewski Obszar Chronionego Krajobrazu, a przylegająca dolina rzeki Janki projektowana jest do objęcia taką formą ochrony. W tutejszych lasach można zbierać runo leśne. Żyją tu dziki, sarny, jelenie i dzikie ptactwo oraz działa koło łowieckie „ Szarak”. W pobliżu został wytyczony szlak ścieżki rowerowej, a na rzece Wierzycy organizuje się spływy kajakowe. Przy drodze w centrum wsi zlokalizowany jest budynek komunalny, w którym mieści się świetlica wiejska i biblioteka wraz z przyległym, zagospodarowanym terenem.

 

 

 

 

 

wydruk, pdf


Portal współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.