Przejdź do treści

Czwartek, 16.8.2018

Imieniny: Joachima, Nory, Stefana

dd 7 6 5 4 3 2 1 12 11 8

Ścieżka do tej strony

Jesteś tutaj: Strona główna > Gmina Morzeszczyn > Sołectwa
2011-12-09

Borkowo

Historia wsi
W 1274 r. cystersi otrzymali z nadania księcia pomorskiego Mestwina II znaczny kompleks dóbr obejmujący również dużą część dzisiejszej Gminy Morzeszczyn. W skład dóbr cysterskich weszły sioła i przysiółki z okolic grodziska Skoszów, Borkowa i Nowej Cerkwi. Lokacja wsi nastąpiła w roku 1302, nadano jej prawo chełmińskie. Wyznaczono wówczas granice folwarku cysterskiego Borkowo, wydzielono granice wsi oraz grunty przynależne do folwarku i ogrody dla okolicznej ludności. W zamian za pomoc w tutejszym folwarku, ogrodników z Borkowa zwolniono z jakichkolwiek opłat wobec klasztoru i mesznego na rzecz parafii. Już wcześniej istniał tu w pobliżu młyn. Najprawdopodobniej na rzece Jance w okolicy dzisiejszej Olszówki. Borkowskie dobra musiały być dobrze gospodarowane. Nic więc dziwnego, że początkowo cystersi sami nimi zarządzali, a już w 1302 roku lokowali tu wieś folwarczną.
Dzieje Borkowa splatają się z losami Nowej Cerkwi. Nowa Cerkiew była jednak wsią włościańską, Borkowo natomiast zamieszkiwała głównie ludność służebna. Folwark Borkowo był dzierżawiony, widomo, że w 1562 roku dzierżawcą był Krzysztof Konarski z Konarzyn. Przy folwarku istniała gorzelnia, browar i karczma, a nieco później szpital dla starców. Po 1608 roku często zmieniali się dzierżawcy. Borkowo między innymi dzierżawił kasztelan gniewski Dymitr Wejher i wojewoda pomorski Gerhard Denhof, który nie wywiązywał się z umów. W 1637 r. cystersi wyłączyli z folwarku karczmę z kawałkiem ziemi i sprzedali ją. Rok później w Borkowie spłonął browar. Skłoniło to zakonników do samodzielnego gospodarowania przy pomocy ojca ekonoma, który zamieszkał przy folwarku. Zaistniała wówczas potrzeba wybudowania kaplicy, którą wzniesiono pod wezwaniem św. Jakuba. Była murowana i zakończona wieżyczką z dzwonem. W 1679 r. przy folwarku wybudowano nową gorzelnię. Cystersi zajmowali się w tym czasie również handlem, zwłaszcza drewnem pozyskiwanym z własnych pokaźnych lasów borkowskich. Prawdopodobnie polował tu również sam Jan III Sobieski – starosta gniewski, od 1674 król Polski.
Po I rozbiorze Polski w 1772 r. folwark przejęli pruscy zarządcy. Cystersom wypłacili odszkodowanie, a dobra przejął niemiecki dzierżawca Bybus, który był protestantem. W tym czasie prawdopodobnie wybudowano dwór. Opuszczona kaplica natomiast niszczała, aż wreszcie zawaliła się. W 1820 r. folwark liczył 2000 mórg czyli 511hektarów. W kolejnych latach powiększał się kosztem wyrębu lasu. W Borkowie wyrabiano też cegły i dachówki. Stopniowo rozbierano stare pocysterskie budynki i wznoszono nowe. Wkrótce powstały tu domy dla pracowników folwarcznych oraz budynek szkoły ewangelickiej. W 1881 roku powstała brukowa droga wiodąca aż do skrzyżowania pod Morzeszczynem. Z końcem XIX wieku majątek przejęła rodzina Dirksenów. Wznieśli oni nowy budynek dworu. W 1944 r. zniszczono jedną z czterech kapliczek na skrzyżowaniu dróg Borkowo – Morzeszczyn i Nowa Cerkiew – Rzeżęcin. Dziś  w tym miejscu znajduje się pomnik upamiętniający ofiary męczeństwa. W 1945 roku wdowa po Klausie Dirksenie wraz z córkami wyjechała samochodem do Niemiec. Opuszczony dwór w Borkowie spłonął. Po wojnie Borkowo stało się własnością Skarbu Państwa. Utworzono tu PGR. W 1970 r. wybudowano osiedle mieszkaniowe dla pracowników gospodarstwa. Zmiany ustrojowe doprowadziły do rozwiązania PGR. Jego majątek przejęła Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. W roku 2000 uchwałą Rady Gminy Morzeszczyn Borkowo stało się, wsią sołecką.

Borkowskie legendy
O zamku Skoszów
Jedna z legend mówi, że w Borkowie był dwór – klasztor, który w bagnach utonął. Źródła historyczne mówią o zamku Skoszów, który miał na wzgórzu zbudować przed rokiem 1200 książę świecki Grzymisław. Ksiądz Stanisław Kujot w swej książce z 1871 r. pisze, że zamek ten znajdował się przed Borkowem z lewej strony drogi prowadzącej do Skórcza. Na jego szczątkach miała być wzniesiona średniowieczna kapliczka. Klasztoru jednak nigdy tu nie było, chociaż przez ponad 500 lat dobra te należały do cystersów. Była tu natomiast dość znaczna kaplica z wieżyczką pod wezwaniem św. Jakuba.

O objawieniu Najświętszej Maryi Panny
W 1802 r. kiedy Cystersów już nie było Borkowo zasłynęło w okolicy z objawienia Najświętszej Maryi Panny. Tutejszy lud wierzył, że ukazała się we wsi nad Bożą Męką – przy studni nad drogą wiodącą do Grabowa i cuda czyni. Na polecenie władz duchownych figura Marki Boskiej Bolesnej została przeniesiona w uroczystej procesji do kościoła w Nowej Cerkwi i umieszczona w górnej kondygnacji ołtarza.

O dębie Napoleona
Za Borkowem przy szosie do Skórcza znajduje się dąb o ponad 300-letnim rodowodzie. Według legendy odpoczywał pod nim po potyczce z Prusakami sam cesarz Napoleon. Wiek dębu i źródła historyczne zdają się t potwierdzać. Z 1807 roku pochodzi na przykład relacja oficera wojsk napoleońskich, który pisze, że wysłał oddział zawiadowczy w kierunku Gniew i Kociewia. Informacja ta potwierdza obecność wojsk napoleońskich, ale również przynależność tych okolic do rdzennego Kociewia. Na kociewski rodowód tych ziem wskazuje też ksiądz Stanisław Kujot, który podaje w swej książce z 1871 roku, że pierwotne Kociewie do okolice Nowej Cerkwi i Królów Lasu.
Niestety w czerwcu 2009 roku w wyniku silnych porywów wiatru, złamał się pień drzewa będący ostatnio w nie najlepszej kondycji. Pamięć o Dębie Napoleona przetrwa jednak jeszcze kolejne pokolenia, gdyż symbol dębu jest jednym z elementów tarczy herbowej Gminy Morzeszczyn.

O św. Wojciechu
Inna legenda, znana wśród mieszkańców Grabowa opowiada jakoby święty Wojciech miał tu przebywać podczas swej podróży do pogańskich Prusów. Będąc w okolicy grodziska nad jeziorem nauczał miejscową ludność, a czynił to z takim powodzeniem, że coraz większe rzesze okolicznej ludności przybywały go słuchać, aż w końcu ci, którzy przybyli na końcu, nie mogli go dojrzeć i usłyszeć. Poproszono więc św. Wojciecha, aby wszedł na pobliski kamień i nadal nauczał. Legenda dotyczy prawdopodobnie grodziska między Borkowem a Grabowem z przełomu IX i X wieku, którego pozostałości przetrwały do dziś.

Informacje zaczerpnięto z publikacji "700 lat lokacji wsi na Pomorzu - Nowa Cerkiew, Borkowo", autor Roman Talaga, rok wydania 2002.

 

 

 

 

 


wydruk, pdf


Portal współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.